hen suyen - allegie

Khi bị một chứng bệnh khó chữa (tiếng Hán Việt là nan y), cuộc đời thường nhật của chúng ta và của những người thân kế cận sẽ thay đổi rất nhiều. Bệnh tật có lẽ là một loại khổ lớn hạng nhất trong các thứ khổ ở đời, một thứ tai nạn không ai muốn gặp. Nhưng khi bị nan y, nếu người bệnh biết cách sống sao cho tâm họ có được sự bình thản, thì họ đã có tới nửa phần hy vọng vượt qua được cơn bệnh dữ. Nếu tinh thần sa sút, bi quan trước cơ thể đau yếu, thì phần thoát hiểm sẽ bị giảm đi khá nhiều.

Trong thời hiện tại, với nền y khoa tân tiến và sự phát triển của đời sống tâm linh, nhiều người bị nan y vẫn sống được cuộc đời bình thường của họ. Cũng có những người đặc biệt, biết hưởng hạnh phúc tự tâm, hơn cả thời kỳ họ còn chưa bệnh. Ðó là những con người có khả năng dạy cho chúng ta nhiều bài học quý giá, đầy minh triết. Không phải chỉ có các thánh nhân, các tu sĩ đạo hạnh mới làm được như thế, mà ngay trong cuộc đời quanh ta, có nhiều con người bình thường đã sống được như vậy, khi tâm thức họ được chuyển hóa thật sự trong cơn bạo bệnh.

Trong mục này, chúng tôi sẽ chọn đăng một số lời giảng dạy của nhiều bác sĩ và tác giả Âu Á có thẩm quyền về những phương cách sống với các bệnh nan y, cũng như những kinh nghiệm của nhiều người đã có cuộc sống hòa bình, an vui sau khi bị bệnh nan y - thứ tai họa ngẫu nhiên, chẳng ai muốn gặp, chẳng ai mời, nhưng cứ tới kỳ là nó đến! (T.H.)


TỪ DỊ ỨNG TỚI HEN SUYỄN


Phong ngứa hay dị ứng (allergy) là sự phản ứng của cơ thể chúng ta đối với sự xâm nhập của các độc tố (allergen) vào máu, sản phẩm của các vật ngoại lai như phấn hoa, bụi, lông chó mèo, cỏ dại, một số thực phẩm (đậu phụng, đồ biển, thịt bò...) Khi bị dị ứng, chúng ta có thể bị nổi mề đay, ngứa ngáy; hắt hơi sổ mũi, ho hắng và nặng hơn thì khó thở. Dị ứng (allergy) có thể đưa ta tới bệnh hen suyễn (asthma), tuy hai bệnh không giống nhau và có nguyên nhân khác nhau.

Khi bị chứng hen suyễn tấn công, bắp thịt ngực bị co lại, ta thở rất khó khăn vì lỗ mũi, cổ họng, khí quản và cuống phổi đều bị sưng, bị thu hẹp lại. Người bệnh cảm thấy nghẹt thở, thở ra tiếng (hen) và đau ngực. Khi bị lên cơn quá nặng có thể tử vong.

Khi hít thở bình thường, không khí được dẫn qua khí quản vô cuống phổi, rồi phân tán theo các nhánh dẫn khí trong phổi, càng vô sâu càng nhỏ, tới các túi khí gọi là alveoli. Trong túi khí alveoli đó, dưỡng khí trong hơi hít vô sẽ hòa vào dòng máu để được dẫn đi nuôi cơ thể, đồng thời, thán khí thải ra từ các cơ quan được máu đem tới phổi, sẽ cùng hơi thở ra, bị tống xuất ra ngoài.

Khi bị suyễn, các bắp thịt ngực săn cứng, bóp lại, các chất nhờn trong mũi và cổ họng bị đặc lại, làm nghẽn các khí quản lớn nhỏ trong buồng phổi, khiến cho không khí dơ (nhiều CO2) không thoát ra được như thường lệ. Lá phổi không có chỗ nhận thêm không khí tốt qua hơi thở vào, nên người bị suyễn không thể hít cho đủ dưỡng khí, dù các bắp thịt cổ cố gắng tối đa. Cơn suyễn có thể làm cho bệnh nhân bất tỉnh hay nguy hiểm tới mạng sống nếu không được cấp cứu kịp thời...


Những con số thống kê


Theo tài liệu của Hội Hen Suyễn Hoa Kỳ, trong nước Mỹ có khoảng 50 triệu người bị dị ứng và khoảng 20 triệu người bị bệnh suyễn - trong đó hơn một nửa do biến chứng của các bệnh dị ứng. Nhiều loại thuốc dị ứng được bán không cần toa bác sĩ. Người bị dị ứng hiểu rằng không nên để chứng allergy trở nên quá nặng - cần phải dùng thuốc sớm, và tránh không ăn những gì làm họ bị dị ứng.

Hàng ngày có khoảng 40 ngàn người nghỉ học hay nghỉ làm vì bị suyễn và làm tốn công quỹ Hoa Kỳ khoảng $18 tỷ mỗi năm. Suyễn là một căn bệnh kinh niên phổ thông nhất của trẻ em, có khoảng 5 triệu bệnh nhân suyễn tại Hoa Kỳ nhỏ hơn 18 tuổi. Phụ nữ bị suyễn nhiều hơn nam giới. Nói chung khoảng 3-5% người lớn và 7-10% trẻ em bị suyễn. Con số bệnh nhân và tử vong vì hen suyễn từ thập niên 1980 tới nay đã tăng lên khá nhiều. Ngày nay, số trẻ em dưới 19 tuổi bị chết vì suyễn tăng tới 80% so với con số của hai thập niên trước! Người bệnh suyễn chiếm một phần tư số bệnh nhân vô phòng cấp cứu tại các bệnh viện Mỹ và mỗi năm có khoảng 500 ngàn người phải nhập viện.


Vì sao bị hen suyễn?


Có nhiều nguyên nhân làm cho ta bị suyễn, như di truyền từ bố mẹ qua con cái, các chứng dị ứng nặng, các chứng cảm cúm, nhiễm trùng và tinh thần bị căng thẳng (stress). Thống kê cho biết có 20% trẻ bị suyễn vì di truyền, thường phát bệnh từ khi chưa được hai tuổi. Các biến động tâm lý cũng có thể là yếu tố gây ra bệnh suyễn nơi trẻ em.

Không khí nhiều khói thuốc lá hay có những khí độc, phấn hoa, đều có thể làm cho người ta bị suyễn. Người ta cũng nói tới những lý do khác như sự nghèo túng, môi trường xấu và trình độ hiểu biết về sức khỏe của bệnh nhân suyễn. Các công nhân xưởng dệt, công trường xây dựng hay làm lâm sản, thủy sản... có thể bị suyễn dễ hơn người khác. Người Mỹ da đen vô bệnh viện vì suyễn đông gấp ba lần các giống dân khác. Phụ nữ da đen bị suyễn gần gấp ba lần nhiều hơn đàn bà da trắng.


Yếu tố tâm lý trong bệnh suyễn


Từ năm 1190, các y sĩ Maimonides đã đề cập tới liên hệ tâm lý và bệnh suyễn. Thập niên 1930 họ đề cập tới trường hợp các trẻ em phải xa mẹ sớm thường bị suyễn nhiều hơn trẻ khác. Ngày nay, y giới cho rằng tâm lý có ảnh hưởng vào sự phát sinh bệnh suyễn, cũng như các bệnh khác, tùy vào các yếu tố di truyền và môi trường sống của chúng ta.

Bác Sĩ Tâm Lý David Mrazek tại trung tâm nhi khoa thủ đô Washington DC cho biết: xúc động tâm lý mạnh ở tuổi thiếu thời là một trong 5 yếu tố làm cho bệnh suyễn phát triển. Bốn yếu tố kia là:

- Lượng kháng dị ứng (Antibodies Immunoglobulin E) trong máu quá cao.

- Bị vi khuẩn tấn công ngay trong năm mới được một-hai tuổi.

- Sống trong môi trường nhiều bụi hay gần thú vật (chó mèo).

- Di truyền từ cha mẹ.

Ngoài việc dùng các loại thuốc làm giãn nở khí quản, nhiều bác sĩ chữa trị bệnh suyễn bằng các phương pháp tâm lý như cho bệnh nhân tập thư giãn (relaxation), tập nhận biết tâm thức mình (cognitive therapy). Họ cũng dùng phương pháp tâm lý hành xử (behavioral therapy), chữa chung một nhóm (group therapy) hay chữa bệnh tâm lý cho cả gia đình v.v.. Kết quả của các phép này nhằm vào hai mặt: vừa giảm thiểu các yếu tố tâm lý làm bệnh nặng thêm, vừa giúp bệnh nhân biết cách sống bình thản với bệnh hen suyễn.